Al Periòdic

...comünicazion virtüal in lumbard insübrich

 

"...senza distinzion de razza, culur,
identità sessüàl, lengua, religion,
upinion pulitica o d'alter tipo..."
       Articul 2 d'la Dichiarazion Üniversal di Diritt de l'Om

L' Upinion



Lenguv e dialet


Version stampabil

Vöna di stori che certa gent la tira föra quand che i vören negà l’esistenza a ‘na lengua regiunal l’è la presenza di dialet. I tachen a dì che questa o quela lengua “l’è no ‘na lengua, perchè da un pais a l’alter a cambia el dialet”. Quela manera chì da pensà l’è inmüraa a calcestrüzz anca int el pensier di pulitich del Cunsili Regiunal de la Lumbardìa, ch’el seguita a negàss quel che la Cummission Evropea l’ha ciamaa “el dirit püssee basich e fundamental”, che l’è pö el dirit de parlà e de vess istrüì int la sua lengua mader.

Ma ‘me ch’a se fà a dì che una lengua l’esista minga dumà perchè la gh’ha di variant lucal? Tüt i lenguv i gh’hann di variant lucal. El talian ch’i parlen a Berghem l’è minga l’istess de quel ch’i parlen a Siracusa. El tudesch el se divida in tre zonn diferent (uviament cun relativ micru-variant lucal). L’ingles l’è parnunziaa in manera diversa a segunda de la cuntea, ma se l’è mai insugnaa nissön da dì che l’ingles l’e inesistent. Pruà per cred. El lumbard insübrich, ‘me tüt i alter lenguv el gh’ha di variant lucal diferent: : el milanes, el bass milanes (lumelines, paves, ludigian), el brianzö, el büstoch, el legnanes, el comasch, el laghee, el busín, el ticines volt e ’l valtelines.

L’è ciar che fín a poch temp indree in ogni pais la parlada la gh’aveva di variant funetich e cambiava anca ’na quaj parola, ma quest el süceda per tüt i lenguv cunussüü ins la facia de la Tera. L’arab prim da tüt el cambia a segunda da la zona, e ’l cambia inscì tant che di völt i variant dialetal hinn incumprensibil intra de lur. Ma forsi a vurum dì che nanca l’arab l’è una lengua?

"e se s’metum no adree a fà un quajcoss de seri, alura la lengua lumbarda, insema a tüta la nossa cultüra i andran da bon a quel pais là"

L’è logich che se a vurum fà diventà impussibil el ricunussiment de la lengua lumbarda o el so insegnament int i scöl, se pö cercà da truà per forza di dificultaa, se pö anca andà a cerca un campanilism esageraa, e pretend che int i cantunad de Sarònn se mustra la variant antiga de la lengua de quela cantunada là, anca se urmai l’è pü druaa. Pürtrop gh’è d’andà incontra a di question pratich: i parlant hinn poch, e se s’metum no adree a fà un quajcoss de seri, alura la lengua lumbarda, insema a tüta la nossa cultüra i andran da bon a quel pais là, alter che micru-variant del sarunes.

Sariss mej imparà da i alter pais de l’Europa, indè che i gh’hann ’vüü el curagg de sacrificà ’na quaj variant (urmai parlaa dumà da un quaj vegiòt) per mustrà la lengua lucal int i scöl püblich. Nient de növ int la pulitica linguistega, giamò che per mustrà el talian i hann druaa i stess criteri, ciapanda la variant alta del tuscan di leteraa. Ghe sariss nient de scandalus se per el lumbard insübrich se duvriss scernì el milanes scrit per l’insegnament int i scöl.

A bun cünt, per vegh una vera integrazion gh’è de bisogn de vegh di radis prufond, ma fíntant che ghe sarà gent che la va a tirà a man di prublema imaginari dumà per el güst da fà Bastian cuntrari, la nossa lengua lucal e tüta la cultüra che la s’ porta adree, i spariran per semper.

Angiul Verunes



Lista d'articul per: upinion



Lenguv e Dialet

V öna di stori che certa gent la tira föra quand che i vören negà l’esistenza a ‘na lengua regiunal l’è la presenza di dialet. I tachen a dì che questa o quela lengua “l’è no ‘na lengua, perchè da un pais a l’alter a cambia el dialet”. Quela manera chì da pensà [...inanz ]

   
Dignità e speranza: a ciamum anmò trop?

S essant’ann dop la Dichiarazion Üniversal di Dirit de l’Om, sum anmò luntan da j’ubietiv che che ’sta “Magna Carta de tüt j’om del mond“ la s’eva prefissaa.
La storia la scumencia del 1948 quand che Eleanor Roosvelt – la viduva de Franklin Roosvelt – l’era la dona püssee [...inanz ]

   
Dü mutiv per mucala via d’assasinà el bilinguisem in Italia

L’ültima ricerca püblicaa da l’ISTAT la dimustra che l’abitüdin de druvà prevalentement i lenguv regiunal (che lur i ciamen anmò dialet) l’è diminuii de brüt. Sum passaa dal 32% del 1988 al 16% del 2006. Per dila cera, l’Italia l’è 'dree abandunà [...inanz ]

   
Salvà i Lengu Minuritari? A gh'um bisogn d'i fiö

L’è da chi a un po’ che se senta dì che i dialètt j’hinn adré a traversà un periodo de revival. Gh’è tanti region che i stanzian di fondi per prumöv manifestazion dialetal tant cume spetacul teatral, event de müsica, cuncurs de puesia, e ancasì discüssion induè che la gent la pö descuprì la tradizion e la storia vernacula sia palrà che srita. Una quaj region italiana l'ha [...inanz ]