El Cas
Messagg mistüraa.
La lengua di segn britanica l’è parlaa da 50.000 personn in Gran Bretagna. ’Me tüt i lengu, anca lee la gh’ha i so variant regiunal, che d’ogni tant i pören creà un poo de cunfüsion. L’interpret Marcel Hirshman el cünta sü.
El Marcel Hirshman el tegn i man in pusizion urizuntala davanti a lü e u ja möva insema un pari de volt. “Quest el pö vurè dì ‘cuntrat’,” el disa. “Ma el pö anca vurè dì ‘fà sess’. E gh’è anca un alter significaa: int la Lengua di Segn Mericana, el pö vurè dì Coca Cola. ’Sti segn chì i se sumijen insì tant che gh’è semper la pussibilità da vess capì mal.” Donca a pudriss vess adree a urdinà un quajcoss da bev e andà a finì da purtà a cà püssee de quel ch’a pensava? “Se t’see furtünaa,” el disa Hirshman cun un ugiada un poo balossa.
E pö gh’è la storia, el disa Hirshman, de quel che l’è capitä un dì quand che una dona scuzesa e un om ingles i eren adree a fà dü ciacer druvanda el British Sign Language (la lengua di segn britanica, ciamaa anca BSL). Intant ch’i parlaven, l’om el vureva savè se la dona l’era genaa. E alura u ghe l’ha ciamaa, gratandess la ganassa cun dü did, un muiment ch’el fà ricurdaa el sangu ch’el scura int la facia (che l’è el segn del BSL per dì ‘genaa’). Seconda lü l’era una quistion cumpletament smaliziaa. Ma lee l’era mia d’acordi. Al so pais de lee, l’istess segn el vö dì “prustitüta”. “E donca l’om l’era adree a ciamàgh se lee l’era ’na prustitüta. Lee la gh’è restaa propi mal,” el disa Hirshman. Pö gh’è la storia de la calcatrpula vulgara. Int una scöla de segn per bagaj, i maester – che i eren no trop bon de parlà el BSL – i vureven fà el segn per “diamant”, che in BSL l’è quasi ugual al segn per “vagina”. E donca inveci de cantà la calcatrapula che la dis “cume un diamant int el ciel”, i han cantaa “cume ’na vagina int ’l ciel”.
Ma Hirsham l’insista che la lengua di segn la gh’ha tanta vantagg paragunaa a la lengua parlaa. “Per la gent inglesa puntà el did l’è cunsideraa ’na roba da vilan. Int la lengua di segn inveci no, l’è part de la strutüra de la lengua. L’è püssee ecunomich e püssee specifich.” U me dà un esempi. “Int el parlaa te dis ‘el giurnal l’è in sima del taul.’ Ma che taul? Int la lengua di segn inveci, a pont el did vers al taul intant ch’a föö el segn per ‘giurnal’. Insì t’el see sübit indè che l’è.”
Hirshman l’è ’l fiö de genitur surd, el gh’ha 36 agn, l’è maridaa cun ’na dona surda e ’l gh’ha dü fiö che i henn no surd. Rosabella la gh’ha dü agn e Olivier quasi vün. “La me fiöla l’ha tacaa a segnà di fras semper püssee cumplicaa. Gh’è de la gent che la disa ‘cusa sücederaa cun la lengua parlaa, e cun el so vucabulari?’, ma a mì me n’infà nient de ‘sti rob lì. Quand che l’è föra d’in cà e quand che la varda la television, l’impara l’ingles. Ghe n’è mia de prublema.” Qual’èla staa la prim parola de Rosabella? “Mama, natüralment! Int la lengua di segn. Olivier de recent l’ha segnaa la so prima parola anca lü: ‘Papà’. A seri propi cuntent.”
El BSL l’è la lengua de 50.000 personn in Gran Bretagna. Per parlàl se dröven i man ma anca di espression de la facia pütost cumplicaa. Ma mia tüt i lenguv di segn i henn insì. “La lengua di segn mericana a mì la me par uribil perchè l’ha gh’ha quasi mia d’espression facial,” el disa Hirshman. “I fan tüt cun i man. Ma per mì la facia l’è fess impurtanta per cumünicà quel ch’a vöri dì.” L’è strani per vün ch’el parla ingles descuprì che la lengua di segn mericana e quela de la Gran Bretagna i henn insì diferent. L’istess per la lengua di segn irlandesa. Hirshman u me disa che l’ISL (Irish Sign Langauge) l’è ’pena ’pena imparentaa cun el BSL, perchè el gh’ha ’vüü un müg d’inflüenza da la lengua di segn francesa. I parent püssee stret del BSL i henn la lengua di segn Australiana e quela de la Növa Zelanda.
Un’altra roba fess interessanta i henn i variazion regiunal del BSL. “In quasi tüta la Gran Bretagna, ‘utumobil’ l’è segnaa insì,” el disa Hirshman. El fà sü un pügn in pusizion di 2 bot e vün in pusizion di 10 ur, e pöö u ja möva un poo, int una manera che la sumija el vulant d’una vetüra. “Ma a Newcastle se fà insì.” Hirshman el tegna i man int l’istessa pusizion, ma cun i didon e j’indes insema e i alter did ch’i vegnen fära urizuntalment. A mì, ghe dis cun Hirshman, me sumija che te vö tacà lit. “Anca a mì. Ma a nord el segn per ‘utumobil’l’è propi insì.” Pöö Hirshman el me fà ved el segn per ‘nutizzi’ ch’i fan int el Yorkshire, e quel ch’i fan int el rest de la Gran Bretagna, e alter diferenz regional del gener. I cumprenden el segn per sira, dopmezdì, fulber e rugby. “L’80% del BSL l’è l’istess in tüt i region,” el me spiega, “ma el rest l’è regiunal. L’è tant ’me la parola ‘bath’ (vasca da bagn) per vialter [i britanich che i henn mia surd], che la parnunzii in maner diferent a seconda de la region.”
El BSL l’è stat ricunussüü dal gueren domà quatr’agn indree, dop che l’è stat ignuraa per di secul. “Nün sum insì ricunussent,” el disa Hirshman sarcasticament. “A dì la verità l’è no che l’abia fat insì tanta diferenza per nualter. Quel che l’ha cambiaa un poo i rob l’è stat la leg contra la discriminazion di disabil, che l’è risültaa in rob ’me questa.” Hirshman el tira fö da la so bursa un DVD del codic stradal disegnaa aposta per la gent surda. ’Sa gh’era che l’andava no cun el codic scrivüü in ingles? “La nostra lengua preferii l’è el BSL, mia l’ingles. L’era ’na discriminazion.” Donca la cumunità de la gent surda l’è no propi un grüp de gent disabil, l’è püssee un grüp de parlant d’una lengua minuritaria, tant ’me el Gales o el Gaelich. “Propi insì. Difati, nün a drövum tüt du i pusizion per fàss straa, quela cume disabil e quela cume grüp cültüral de minuranza. Ma te gh’hee reson: sum püssee che alter un grüp cültüral svantagiaa.”
Intervista faa da Stuart Jeffries per The Guardian 10/10/2008.
Vultaa in lumbard da March Tambürel.