El Savé
Una vita ins la lama del rasù
Anca int i ambient püssè dür del mond gh’è di creatür ch’i se tachen atach a la vita cun di capacità de supravivenza da cred no.
El lagh Vostok int l’Antartich l’è vün di sit püssè inuspitabil del mond. La stazion de ricerca Rüssa che l’è setà insima del giass l’ha registraa la temperadüra püssè bassa d’la storia d’la Tera – un incredibil meno 89,9o Celsiuss. Suta la stazion gh’è di mila e mila meter de giass.
Ma ancasì là gh’è di urganisem che j’hinn bon de supraviv e adiritüra de prusperà. J’hinn no grand e gross o pen de culur, e j’hinn quasi mai prutagunista de documentari ins la natüra. Ma j’hinn una meravilia dl’evolüzion. Dop ‘vè trivelaa per 3600 meter – pü o meno 120 meter dal cunfen tra el giass e l’acqua liquida – i sienziaa j’han descuprii una manega de bateri che j’hinn inamuraa del giass.Benvenüü int el bizar e scomud (almeno per nüm) mond di estremofil – urganisem da la pel düra che i prosperan int i cundizion püssè pruibitiv. Bateri e alter urganisem semplic a celula ünica ciamaa achaea j’hinn i re di cundizion dür. Ultre a speci inamuraa del fred gh’è ancasì di urganisem che j’hinn adataa a cundizion esageraa de calur, süt, salaa, e adritüra de radiuatività.
Forsi i püssè cunusüü j’hinn i hypertermofil che i pören viv int i surgent bujent e arent a i bög hydrotermal ins el fond del mar, ciamaa anca black smokers (fümadur negher). Quei chì j’hinn particularment eceziunal parchè la sua furmazion l’è basaa insima d’un eco-sistema che el va inanz scüsanda cumpletament senza i rag d'el sù. Vivinda int l’ucean a di prufundità induè che i rag d'el sù i pören mia rivà drenta, e quindi induè che la fotosintesi l’è impussibil, quei urganisem chì j’han evulüü di metabulisem che i pören tiraa inanz druvanda i sustanz chimich che gh’è int i sass e int l’aqua.
L’hypertermofil püssè incredibil l’è el Strain 121, che l’è stat descuprii che l’è poch. L’è bon de seguità a dividess anca quand che l’aqua la riva a una temperadüra de 121 grad (da induè che el riva el so nom). A quela prufundità chi, duvüü a la pression estrema, l’aqua la buja no.
Fin dai temp indrera la gent l’ha simper druvaa el sal per cunservà la roba da mangià e per fa si che i microbi i la faghan no föra (un’alta cuncentrazion de sal l’è bona da trà a mügg i celul di püssè tanti urganisem vivent parchè la ghe porta via l’aqua, che l’è un cumpunent vital). A dispett, i halofil (o “inamuraa del sal”) i s’hinn adataa a cress in di cuncentrazion de sal che j’hinn 10 volt püssè grand che quei de l’aqua del mar, o püssè grand ancamò – cume presempi l’aqua del Utah Salt Lake. I püssè dür j’hinn fin bon de scampà drenta un cristal de sal.
I la fan in diversi maner, che de solit i cumportan un azion che la tira sü la cuncentrazion d’i alter sustanz ch’i se trövan drenta int la celula (cume sücher, alcol e aminoacid) per pudè cumbat contra la tendenza che la gh’ha l’aqua d’andà via.
Cun insì tant creatür süper-dür arent a l'üss, la pussibilità che una quaj furma de vita semplic l’esista int una quaj part del sistema sular, o magari püssè da là, la sumeja molto püssè prubabil. Galileo, la nav spazial de la NASA, l’ha descuprii di sitüazion ambiental insima d’Europa (la löna gelaa de Giüpitèri) che j’hinn mia tanta different da quei del lagh Vostok, e gh’è pö tanta microbi ch’i stan int i Antartica Dry Valleys (i valad süt de l’Antartica) che i pudrissen vess de cà int la tera freda e süta de Marte.
Quest el tira in ball un prublema dificil per j’ingegner ch’i spedissan i nav spazial per esplurà quej mond chì insì stravagant. E se la nav l’andriss a finì de purtà un carich de microbi da la Tera che pö i meten sü cà ins l’alter pianeta?
Un prublema grand per un qualsiasi microbo che per sbali el duvriss fa un viagg interplanetari el sariss quel de scampà el bumbardament pünitiv de radiazion spazial. I püssè tant i ‘gnirissen sübit trat a mügg per la strada. I püssè tant, ma mia tütt.
Deinococcus radiodurans, suranuminaa “Conan el Bateri”, l’è drenta int el Guinness di record cume el “bateri püssè dür del mond”. Vessinda bon de cambià rapidament el so DNA, el pö scampà el fred, la disidratazion, i vachium, l’acid, e fena una dos ben greva de radiazion. El so nom in latin el vö dí “pumel terificant ch’el suporta i radiazion”.
Articul scrivüü da James Randerson per “The Guardian Science Course: part II”.
Vultaa in lumbard da March Tambürel.