Storia cürta
L'ültim giov
Le la vö murì. El l'aviva decis cinq'ann fa, quand l'è mort el so om, bunanma. Dop sessantott ann de matrimoni felis, cinqu fiö, cumpres quel ch'la pers temp de guera (gram bagaj, l'era inscì piscinit e debul) növ nevud e tre nevud de seconda, perchè specià anmò? El sò duer el l'ha fat: l'ha semper servii el sò om; om brav, unest, un gran lavuradur, e pö i fiö han stüdiaa tüc, anca se lü el vureva no, le l'ha insistii, i tusann hinn spusaa (anca la püssè piscinina, che l'è semper staa un po' dificil e ribel). Adess gh'han tüc la sua familia e i so fiulin - Anna, ti t'è luntan, ma d'ogni tant i venen anca i to a mangià i patatin rustii da la nona. Si, quela pignata li l'è da tra in del rüd urmai, l'ha fat di quintal de patatin ristii, l'è ura da mucala via.
L'è nanca staa una decision ciapaa cun cuscenza. La sira dop d'el füneral del so om le la gh'aveva minga fam. Nanca la matina dop. L'ha mangiaa un curgnöö a disnà, ma dumà perchè gh'era la so tusa che la seguitava a mugnagh. L'ha semper mangiaa poch - hinn i bagaj che gh'han de mangià - ma adess el sò 'petit l'è scapaa dal tüt, in de la tera insema al sò om.
Ma perchè mangià? Gh'hinn semper inscì tanti rob de fa, fa pulid la cà, fa la spesa, dagh da mangià a i galin - i galin, l'ünica memoria de la sua curt pena de besti: galin, cunili, l'asen, la crava, ma dop el fiö l'ha trat giò quela cà che l'aviva fat sü so pader cunt i so man, per tirà in pé 'stu palazi chì inscì gris. Beh, inscì i pören sta tüc insema, el fiö al quart pian, la prima tusa al terz, le al prim, gh'è anca el negozi de la piscinina al pian tera. Menumal che gh'è anca el negozi - le la va semper a tegn cumpagnia a la piscinina; gh'è poch lavur, i liber se venden minga ben. Gh'è semper gent che le la cugness minga, certo hinn amis de la sò tusa, e hinn anca gent giò a la bona, ma l'è staa senz'alter vün de lur a gratagh i sò ciav l'alter dì. Le j'ha semper metüü in del büfé, arent a la farina. De sicur l'è staa vün de lur. Le ghe l'ha dit cun la piscinina, un quajdün l'ha rubaa i ciav, l'altra tusa l'è vegnüda a cercà in cà sua, ma i gh'hinn minga. Te l'hö dit, pölvess che l'è quel lì, el "mi-so-minga-cum'el-se-ciama" che j'ha tö sü.
Pö dop la sò tusa l'ha dit che j'ha truaa suta la tuvaja, propi in s'el tavul, l'ha anca dit che l'è da quand che le l'era piscinina che la mader i ciav j'ha meteva lì.
Ma no, le mai in de la sua vita l'avriss fat una roba del gener. Ma rob da fan di quader, i ciav suta la tuvaja!
La not apress l'è staa uribil e un bel po' strana, la s'è svigiaa in panico; ma chi è-la le, induè che l'è, induèl el so om? Pr'una quaj minüt (secul piscinit), l'è restaa
là, senza vess bona de movess. Pö dop la se missa adree a piang. Da la pagüra, per el sò om ch'el gh'è pü, per la sua ment che l'è 'dree 'bandunala, el fütür el sarà dür,
l'è ura ch'la vada. Ghe l'avriss dit cun nissün.
Hinn passaa di mes longh, ann, ciav pers e anmò ritruaa, fin a quand i fiö ghe j'han pü dat, ja tegna quela lì (ma chi è che l'è?) che ormai la sta cun le, in cà sua,
la piscinina la dis che l'è mej inscì, la paghen la furestera per jütala, per prutegela, ma cume l'è sta storia, le la lassen minga andà a scöla, papà, mi vöri diventà
maestra, Anna vena scià, Anna, mi vöri minga mangià...
Un quajdün el m'ha tajaa i cavej quand sera adree a durmì, quand el vegna indree el me om el se rabierà de sicür, ghe piasen i cavej longh, ma no, Anna, el me
pias minga 'stu mangià chì, tegnèm no i man, Anna, vena scià, tüc i dì 'sta turtüra chì, disen che la fan per mi, lassem sta, la vöri minga, Anna vena scià, Anna...
Le la vö murì.
Rina Sandin